Stal nierdzewna jest wyceniana według wagi, a „waga” ma dwa znaczenia: waga teoretyczna (obliczona z wymiarów) i rzeczywista waga wagowa (zważona na wadze). Między nimi zawsze jest różnica, a główną przyczyną nie jest „niedokładna waga”, lecz geometria i tolerancje.
Krótka ocena
Ujemna tolerancja w dopuszczalnym zakresie to główna przyczyna, dla której waga teoretyczna jest wyższa od rzeczywistej. Umowa musi jasno określać, czy rozliczenie następuje „według wagi teoretycznej”, czy „według rzeczywistej wagi wagowej”, oraz według której tabeli stosowana jest tolerancja grubości — to zdanie eliminuje wszystkie późniejsze spory.
Jak oblicza się wagę teoretyczną
Typowy wzór dla blachy/taśmy stalowej:
Waga (kg) = długość (m) × szerokość (m) × grubość (mm) × gęstość (g/cm³)
Gęstość przyjmuje się w zależności od gatunku (typowe wartości):
- 304 / 304L / 316 / 316L: około 7,93 (dla 316L często 7,98, różnica niewielka);
- 321 / 316Ti: około 7,9;
- 2205 stal duplex: około 7,80;
- 430 ferrytyczna: około 7,70.
Rury, pręty okrągłe i płaskowniki mają swoje wzory (w istocie „pole przekroju × długość × gęstość”).
Trzy źródła błędu
① Tolerancja grubości (największy czynnik). Norma dopuszcza ujemną odchyłkę grubości (dopuszczalne wartości różnią się w zależności od normy i przedziału grubości). Blacha o nominale 2 mm może mieć faktycznie 1,8 mm — waga spada wtedy o około 10%. To nie jest „brakujące kilogramy”, to dopuszczalne przez normę; ale jeśli umowa mówi tylko „według wagi teoretycznej”, kupujący płaci za 2 mm, a otrzymuje materiał 1,8 mm — różnica staje się przedmiotem sporu.
② Przyjęta gęstość. Różne gatunki i różne normy/poradniki podają nieco inne wartości gęstości (7,93 vs 7,98), co przy dużych ilościach też oznacza pieniądze. Teoretycznie należy przyjmować gęstość według faktycznego gatunku, w praktyce najczęściej stosuje się jednolicie 7,93.
③ Straty cięcia i krawędzie. Prostowanie, cięcie wzdłużne i cięcie laserowe powodują straty na krawędziach i końcach. Waga teoretyczna liczona jest według wymiarów wyrobu gotowego, a zużycie materiału jest większe — zwykle odzwierciedla to opłata za przetworzenie, a nie różnica wagi, ale trzeba to wyjaśnić w ofercie.
Tabela — gdzie tkwi różnica
- Nominał 2,0 mm, faktycznie 1,9 mm → waga teoretyczna wyższa o około 5%;
- Nominał 2,0 mm, faktycznie 1,8 mm → waga teoretyczna wyższa o około 10%;
- Nominał 10 mm, faktycznie 9,7 mm → różnica około 3% (dla grubych blach ujemna tolerancja jest stosunkowo mniejsza).
W przypadku cienkich blach „teoretyczna cięższa od rzeczywistej” występuje wyraźniej niż w przypadku grubych.
Jak formulować zamówienie, by nie stracić
- Sztywno określić sposób rozliczenia: według wagi teoretycznej / według rzeczywistej wagi wagowej, wybrać jedno;
- Jasno określić tolerancję grubości: według której normy i którego przedziału (różnice między normami są znaczne, patrz osobny artykuł „Tolerancja grubości”);
- Czy ujemna tolerancja może być osobno uzgodniona: jeśli ma być „tylko dodatnia tolerancja”, trzeba to wyraźnie zapisać, cena będzie inna;
- Miejsce i sposób ważenia: ważenie u producenta czy ponowne ważenie przy dostawie, jaki zakres błędu uznaje się za dopuszczalny;
- Przyjęta gęstość: przy dużych ilościach zapisać, według jakiej gęstości się liczy.
Częste pułapki
- Oferta według wagi teoretycznej, dostawa i płatność według wagi wagowej (lub odwrotnie) — każda strona liczy po swojemu i żadna nie uznaje wyniku drugiej;
- Patrzenie tylko na „niższą cenę całkowitą” bez sprawdzenia przedziału tolerancji — materiał z dużą ujemną tolerancją ma niższą cenę jednostkową, ale w praktyce brakuje materiału;
- Liczenie wagi 2205 przy gęstości 304 (7,93 vs 7,80, różnica 1,6%);
- Pomijanie strat cięcia i obliczanie ilości zakupu z wymiarów wyrobu gotowego — na końcu zawsze trochę brakuje.
Podaj nam gatunek, specyfikację i sposób rozliczenia — podamy wagę teoretyczną i rzeczywistą wagę dostawy według odpowiedniej normy, a w umowie zapiszemy przedział tolerancji — w kwestii wagi, gdy wszystko jest jasno zapisane, nie ma sporów.
